Rimokatolička crkva Sv. Karla Boromejskog

Prvi katolički dušebrižnik u Pančevu otpočeo je svoju misiju 1. maja 1718. godine, kada je sa vojskom princa Eugena Savojskog došao benediktanac Wolfgang Heidinger.

Carska kraljevska uprava Banata postavila je, zatim, za sveštenika franjevca konventualca Norberta Scribania, koji je 1719. godine napisao prvu hroniku Pančeva pod nazivom 'Protocolom', za čiju se sudbinu pouzdano ne zna. Smatra se da se jedan njen deo čuva u Aradu, dok je drugi u Budimpešti.

Bogosluženje je prvobitno vršeno u kvartiru grofa Ѕ. Marsya, koji je 1722. preuređen u kapelu-crkvu sa dozidanim svetištem i oltarom u istoj veličini sa crkvom. Nekadašnje turske kuće uz crkvu preuređene su u manastirske prostorije sa trpezarijom i kuhinjom. U naletu Turaka 1738. godine srušena je kapela-crkva i manastirska zgrada, tako da se služba u prvo vreme služila pod šatorom, a kasnije u kasarni i privatnim kućama. Crkva je obnovljena 1747. godine, da bi dve godine kasnije pod naletom orkana pao toranj i oštetio lađu, koja je bila nesolidno građena. Crkva je ponovo obnovljena 1758. godine i uz nju je sagrađena manastirska zgrada u obliku obrnutog slova L.

Veće arhitektonske promene crkva je doživela 1768. godine: proširen je oltarski prostor sa svetištem i podignut je novi toranj iznad ulaza u crkvu, dok su zidovi ukrašeni štukodekoracijom. Za vreme turskog upada u Pančevo 1788. godine, katolička crkva upotrebljena je za konjušnicu, a crkveni nameštaj i utvari bile su opljačkane, tako da je 1790. godine crkva bila ponovo obnovljena zajedno sa konviktom i od tada je njena hronika bila manje burna, naprotiv samo obogaćena.

Crkva i konvikt, sazidani 1758/59., prikazani su na karti Pančeva iz 1761. godine i tada su predstavljali nukleus od koga je bio istočno organizovan centar grada sa javnim zgradama, kasarnama konjice i pešadije i uprave.

Godine 1853. sagrađena je kapela sa južne strane, a 1858. godine crkveni toranj je pokriven bakrom i crkva je ponovo osvećena. Iste godine otpočelo se sa zidanjem nove rezidencije i obnovom manastira. Godine 1860. Friedrich König nabavio je u Aradu četiri zvona. Iste godine pančevački graditelj Anton Bachmann sagradio je na groblju kalvariju, kojoj je određeno šest jutara zemlje. Nešto ranije, 1856. godine, je na rimokatoličkom groblju podignut veliki krst, koji je kupljen u Beču. Đorđe Vajfert je 1924. godine podigao ulaznu kapiju u rimokatoličko groblje.

FASADA CRKVE

Crkva predstavlja građevinu sa bazilikalnom osnovom; povezana sa konviktom obrazuje osnovu u obliku slova U. Crkvi je dodata kapela na južnoj strani i sakristija na severnoj strani, bliže oltarskom prostoru. Crkva ima jednostavnu fasadu, na čijoj se istočnoj strani ističe zvonik sa satom, nalik na tirolske crkve. Zapravo, neogotski stil u katoličkoj arhitekturi. Prozori na zvoniku su polukružni. Iznad samog portala nalazi se okulus. Pošto je zvonik isturen u vidu ispada, to sa severne i južne strane ostaje uzan deo zida na kome je polukružni prozor. Fasada crkve je bez ispada sa lučno zasvedenim prozorima, pet na južnoj, a četiri na severnoj strani. Apsida je četvorostrana, a krovna konstrukcija je pokrivena biber crepom.

UNUTRAŠNJOST

Unutrašnjost crkve je takođe jednostavna. Sa južne strane u kapeli, nalazi se oltar u polukružno zasvedenom prostoru, sa oltarskom palom Vaskrsenja, pored koje su obojene statue Bogorodice i Hrista, dok je pristup uokviren sa šest stubova korintskog stila, iznad kojih je dvostruki 'jastučić' sa bogato izrađenim kornišom koji počiva na malim konzolama. Glavni oltar je u polukružnoj niši sa oltarskom palom Karla Boromejskog, koja je 1804. donešena iz Beča. Sa strane, ispred kamene ograde koja odvaja oltarski prostor od naosa, nalaze se dva manja oltara uokvirena sparenim korintskim stubovima, između kojih se nalaze oltarske pale.