Manastir Vojlovica

Nalazi se u krugu postrojenja Rafinerije nafte Pančevo.

Prema predanju, sagrađen je 1383. godine, a njegovi osnivači bili su kaluđeri manastira Vojlovica kod Leskovca koji su izbegli od Turaka. U izvorima se spominje 1542. kada treba da je sagrađena današnja crkva sv. Arhanđela. Povremeno se spominje u pojedinim zapisima: 1567, 1631, 1652, 1672 godine. U XVIII veku dva puta je bila spaljena, čak zajedno sa monasima, 1716. godine. Godine 1752. iguman Pajsije produžio je pripratu za 7 metara, a 1788. manastir je ponovo spaljen. Tek posle 1798. postoji kontinuitet trajanja, 1836. podignut je toranj iznad ulaza. U novije vreme izvršili su istraživanja i konzervaciju dr arh. Vojislav Matić i Milana Veinović. Arheološka istraživanja daju osnova mišljenju da je manastir po svoj prilici nastao u vreme koje je sačuvalo predanje. Temeljna rekonstrukcija potvrdila je postojanje jednobrodne bazilike sa proširenim pseudotranseptom i kupolom na pandantifima iznad naosa, čiji su elementi bili utvrđeni na nesumnjiv način. Ova rekonstrukcija, izvedena sui generis, ukazala je na značajnu činjenicu koja dosada nije bila ni utvrđena ni istaknuta: Vojlovica je pripadala Raškoj školi koja je vodila svoje poreklo iz nemanjićke Srbije, a ne tek iz Despotovine koja se ostvarila u XV veku uticajem Moravske škole u Fruškoj gori. Ova činjenica pomera prisustvo Srba u Vojvodini za jedno stoleće ranije, pogotovo zato što je V. Matić utvrdio statistički - upoređivanjem osnova i stila naših crkava građenih u Južnoj Ugarskoj - da preovlađuje Raška škola nad Moravskom. Raniji donekle zaboravljeni radovi Vasilija Markovića ukazuju na permanentno prisustvo Slovena i uticaj vizantijske crkve u ovim krajevima pre dolaska Mađara.

Sa obnovom manastira, 1792. godine, objavljena je i prva monografija manastira. Iz manastirske arhive saznaje se da je tom prilikom radio u manastiru pančevački moler Aksentije ili Arsenije, a u nekim arhivskim dokumentima spominje se i 'moler Aca u Pančevu' (1791-1803). Restaurisani ikonostas manastira Vojlovice, za sada u Narodnom muzeju u Pančevu, prikazan je sa ostalim podacima u jednoj zabelešci od 22. jula 1962. godine:

„Crkva je sazidana u baroknom stilu. Zapadna fasada ima iznad vrata mali trougli timpanon, a sa strane dva slepa konkavna prozora. Iznad toga su tri pravougaona kartuša. Iznad sokla su 4 pilastra, a gore zajednički trougaoni timpanon. Zvonik je sa pilastrima, kube je barokno, na njemu je godina 1922. Na severnoj fasadi srednji travej uži je od ostalih. Na priprati je mali prozor i mali elipsoidni prozor, zatim 10 polukružno zasvedenih kartuša. Uzidana je i nadgrobna ploča. Uz apsidu je prizidana niša s polukružnim udubljenjem i kartušem. Južna fasada je ista, samo ima vrata. I ona ima nadgrobne ploče i jedan slobodan nadgrobnik. Apsida je polukružna s jednim prozorom. Sa strane su pravougaone pevnice. Unutrašnji zidovi su ukrašeni jonskim pilastrima. Na plafonu je slikana ornamentika.'